Méi zhàn hóngchá

Méi zhàn hóngchá is een rode thee van een van de meest veelzijdige cultivars van China: Méi zhàn (梅占), ‘Pruimenbloesem die de overhand neemt’. Dit legendarische ras uit Anxi behoort tot de ‘Zes beroemde Anxi-theeën’ (安溪六大名茶) en staat bekend als ‘kameleon van de theewereld’: er worden uitstekende oolongs, rode, groene en witte thee van gemaakt. Juist als rode thee echter onthult Méi zhàn zijn helderste facet – een hoog ‘orchidee-achtig’ aroma (兰花香) en een diepe, volle, zoet-kruidige smaak met tonen van pruimenbloesem méihuā.

1. Classificatie en herkomst:

• Type: Rode thee (红茶, hóngchá), volledig geoxideerd.
• Categorie: Auteurs-/regionale rode thee van de cultivar Méi zhàn. Kan ook worden geclassificeerd als hoogwaardig materiaal voor Bái lín gōngfu (白琳工夫).
• Herkomst: De cultivar Méi zhàn is afkomstig uit het district Ānxī (安溪县, Ānxī Xiàn), provincie Fújiàn – specifiek het dorp Sānyáng (三洋村, Sānyáng Cūn), gemeente Lútián (芦田镇, Lútián Zhèn), berg Yínpíngshān (银瓶山). Als rode thee wordt Méi zhàn voornamelijk in twee regio’s geproduceerd: Wǔyíshān (武夷山) – waar hij wordt gebruikt voor exclusieve rode thee (onder andere ‘Jīn méi bīng yá’ – 金梅冰芽); Fúdǐng (福鼎) – waar hij traditioneel diende als hoogwaardige grondstof voor Bái lín gōngfu; alsook in Anxi zelf en andere theeproducerende gebieden van Fujian.
• Geografische coördinaten: ~25°03′ NB, 117°57′ OL (Anxi, bakermat van de cultivar).

2. Geschiedenis en culturele betekenis:

• Geschiedenis: De cultivar Méi zhàn heeft meer dan 200 jaar geschiedenis. Er bestaan twee belangrijke legendes over de oorsprong. De eerste: rond 1810 (嘉庆十五年) ontmoette de boer Yáng Yìtáng (杨奕糖) uit Sānyáng een rondtrekkende oude man met zaailingen en onthaalde hem op rijstepap; uit dankbaarheid gaf de oude man drie theezaailingen. Yáng plantte ze bij zijn huis ‘Yùshù cuò’ (玉树厝) en binnen enkele jaren groeiden ze uit. De plaatselijke jǔrén (举人) Yáng Fēiwén (杨飞文) merkte dat de bloemen en bladeren van deze thee opengingen als pruimenbloesemblaadjes en een aroma van waspruim (腊梅) verspreidden, en noemde hem ‘Méi zhàn’ – ‘Pruimenbloesem die de overhand neemt’. De tweede legende: in 1821 (道光元年) zag een lid van de Wáng-clan uit Xīpíng in Lútián een naamloze boom. Omdat hij de naam niet kende, bemerkte hij boven een deurportaal de inscriptie ‘梅占百花魁’ (‘Pruimenbloesem heerst over honderd bloemen’) – en ontleende de naam ‘Méi zhàn’.

  In de jaren 1960 begon Méi zhàn zich over alle theeprovincies van China te verspreiden. In 1985 kreeg de cultivar van de Staatscommissie voor gewasrassen de status nationaal ras (国家品种, GS13004-1985). Tijdens de Tiěguānyīn-hausse (1990–2000) rooiden veel Anxi-boeren de Méi zhàn om plaats te maken voor Tiěguānyīn. De overgebleven oude bomen (老枞, lǎo cóng) – 50 tot ruim 100 jaar oud – werden een uiterst waardevolle bron voor premium rode thee.

• Naam: ‘Méi’ (梅) – pruimenbloesem méihuā; ‘Zhàn’ (占) – ‘bezetten’, ‘de overhand nemen’. Volledige betekenis: ‘Pruimenbloesem die de eerste plaats onder de bloemen inneemt’ (梅占百花魁) – verwijzend naar het feit dat de bloesem van deze theeplant lijkt op pruimenbloesemblaadjes en het aroma doet denken aan waspruim.

• Culturele betekenis: Méi zhàn is een van de ‘Zes beroemde Anxi-theeën’ (安溪六大名茶), naast Tiěguānyīn, Huángjīnguì, Běnshān, Máoxìe en Dàyècùn. De dichter Lín Hènián (林鹤年), een van de ‘Acht grote Fujian-dichters’ uit de late Qing en afkomstig uit Lútián, schreef: ‘Ik plant dertigduizend pruimenbomen – en word oud zonder spijt’ (种梅三万株，终老吾何悔).

3. Botanische beschrijving en grondstof:

• Ras / Cultivar: Méi zhàn (梅占), ook bekend als Dàyè Méizhàn (大叶梅占, ‘Grootbladige Méi zhàn’), Gāojiǎo Wūlóng (高脚乌龙, ‘Hoogstammige oolong’). Nationaal ras (GS13004-1985), Camellia sinensis. Kionale lijn (无性系), kleine boom (小乔木型), middengroot tot groot blad (中叶类), middentijds uitloopmoment (中芽种). Plant hoog (tot 1,6 m), met rechte stam, geprononceerde hoofdscheut en lange internodiën. Bladeren lang, elliptisch, donkergroen, compact, met naar binnen gebogen randen. Méi zhàn is recordhouder wat aanpassingsvermogen betreft: ‘wat je er ook mee doet, het wordt altijd goed’ (百变茶青). Geschikt voor oolong, rode, groene en witte thee.
• Chemische samenstelling van het ruwe blad (voorjaar, één knop + twee bladeren): Aminozuren 3,6%; theepolyfenolen 27,5%; catechines 18,1%; cafeïne 4,4%.
• Plukperiode: Lente (meest gewaardeerd), zomer, herfst. Hoogtepunt voorjaarspluk half april. Handmatige pluk.
• Plukstandaard: Eén knop met één of twee bladeren voor premiumkwaliteit (waaronder ‘Jīn méi’ – zuiver knop); één knop met twee à drie bladeren voor standaardkwaliteit.
• Eisen aan het blad: Vroege, tedere pluk is noodzakelijk – de scheuten van Méi zhàn verharden snel (持嫩性较差), wat snel handelen vereist.

4. Terroir en teeltkenmerken:

• Bakermat – Anxi, Lútián: Bergachtig gebied in zuidelijk Fujian. Hoogte 400–1.200 m. Subtropisch moessonklimaat, overvloedige neerslag, frequente mist, vruchtbare zwakzure rode bodems. De berg Yínpíngshān (银瓶山, 1.200 m) is de oorsprong van de cultivar.
• Wǔyíshān: Rode Méi zhàn-thee wordt ook geproduceerd in de Wǔyí-bergen, waar de cultivar begin 20e eeuw (Mínguó-periode) werd geïntroduceerd. Het Wǔyí-terroir geeft de thee een kenmerkende ‘yányùn’ (岩韵, ‘rotsmelodie’).
• Fúdǐng: Traditioneel productiegebied van Bái lín gōngfu, waar Méi zhàn diende als hoogwaardig basismateriaal.
• Verspreiding: Sinds de jaren 1960 wordt Méi zhàn door heel China verbouwd – in Guǎngdōng, Jiāngxī, Zhèjiāng, Ānhuī, Húnán, Húběi, Jiāngsū, Guǎngxī en ook in Taiwan. Dankzij het grote aanpassingsvermogen en de hoge opbrengst (200–350 kg/mu) is het een van de meest verbreide universele cultivars geworden.

5. Productieproces:

Méi zhàn hóngchá wordt gemaakt volgens het standaardschema voor volledig gefermenteerde rode thee: verwelken → rollen → fermentatie → drogen → sorteren. Bijzonder is de aandacht voor het ‘openleggen’ van het orchideeënaroma.

• Pluk (采摘 — cǎizhāi): Handmatig. Vroeg en teder (早采嫩采) – de scheuten verharden snel.
• Verwelken (萎凋 — wěidiāo): In de zon of binnenshuis, 12–18 uur. Controle op de graad – ‘niet overdrogen’, de frisheid behouden en de aromavorming op gang brengen.
• Rollen (揉捻 — róuniǎn): Machinaal of handmatig. Vorming van strakke, lange, dunne bladkrullen. Méi zhàn geeft rijkelijk sap door de vlezige bladeren.
• Fermentatie / oxidatie (发酵 — fājiào): 3–5 uur bij ~25–28°C. Het doorslaggevende criterium is het verschijnen van een orchidee-pruimen-noot. Overfermentatie geeft een ‘vlakke’ smaak; onderfermentatie resulteert in bitterheid.
• Drogen (烘干 — hōnggān): Met hete lucht of boven houtskool. Bij Anxi-versies wordt soms een extra opwarming toegepast (提香, tíxiāng – ‘aromaversterking’).
• Sorteren (分级 — fēnjí): Handmatige eindselectie.

6. Organoleptische kenmerken:

• Uiterlijk van het droge blad: Compacte, lange, strak gerolde strookjes (条索紧结细长). Kleur – zwart, olieachtig glanzend (乌黑油润), met gouden tipjes bij de hoogste kwaliteiten. Bladkrullen gelijkmatig, intact.
• Aroma droog blad: Handelsmerk – een hoog, ‘doordringend’ aroma (香气高锐): orchidee (兰花香), pruimenbloesem méihuā (梅花香), honing, gedroogde vruchten. Bij Wǔyí-versies een extra minerale ‘rotsachtige’ ondertoon. Het aroma is aanhoudend en herkenbaar.
• Aroma van de infusie: Gelaagd – orchidee, pruim, honing, karamel, lichte kruidige noten. Bij opeenvolgende zetsels versterken de zoete honing-fruitige tonen.
• Smaak: Vol, rijk, ‘fluwelig’ (味厚). Dominanten – orchidee, pruim, honing, karamel, lichte chocolade-boventonen. Astringentie – gematigd, ‘zijdeachtig’. Natuurlijke zoetheid. Lange afdronk met orchidee-pruimen-accent. Huígān (回甘) – duidelijk aanwezig.
• Kleur van de infusie: Oranje-amber tot robijnrood, helder, transparant, met een ‘gouden ring’ (金圈) bij de hoogste kwaliteiten.
• Gebruikt blad (theeschuim): Grote, gave, elastische bladeren van rood-koperkleur. Bladranden met een rode omzoming (红边显).

7. Chemische samenstelling:

• Polyfenolen: 27,5% in het ruwe blad (hoger dan gemiddeld), bij fermentatie actieve vorming van theaflavinen en thearubiginen, die de volle kleur en het ‘lichaam’ opbouwen.
• Aminozuren: 3,6% – zorgen voor zoetheid en zachtheid.
• Cafeïne: 4,4% – gematigd hoog niveau, geeft een merkbaar opwekkend effect.
• Catechinen: 18,1% – worden tijdens fermentatie omgezet in theaflavinen en thearubiginen.
• Aromastoffen: Linalool, nerol, geraniol – vormen het karakteristieke ‘orchidee-pruimen’-complex.

8. Nuttige eigenschappen:

Milde oppepping (cafeïne + L-theanine). Antioxiderende werking (hoog polyfenolgehalte). Ondersteuning van de spijsvertering. Verwarmende werking. Antibacterieel effect. Stressverminderende werking.

9. Zetten:

• Watertemperatuur: 90–95°C.
• Dosering: 4–5 g per 100–120 ml (gōngfu); 3 g per 200–250 ml (Europese methode).
• Servies: Porseleinen gàiwǎn – ideaal om het orchideeënaroma tot zijn recht te laten komen.
• Werkwijze: Voorverwarmen → blad toevoegen → spoelen (optioneel) → eerste zetsel 10–15 sec → 5–8 zetsels, telkens 5–10 sec verlengen.

10. Bewaren:

Luchtdicht verpakken, droge koele plaats, 10–25°C, tot 18 maanden. Koelkast is niet nodig.

11. Prijs en namaak:

Méi zhàn hóngchá is een thee uit het middensegment: standaardkwaliteit – 200–600 yuán/500 g; van oude bomen (老枞) – 800–2.000 yuán; ‘Jīn méi’ (zuivere knop) – tot 3.000+ yuán.

Hoe namaak te vermijden:

• Zoek naar het karakteristieke ‘orchidee-pruimen’-aroma – een herkenningsteken van echte Méi zhàn.
• Beoordeel de bladkrullen: lang, compact, zwart met glans.
• De infusie moet oranje-amber, helder zijn. Troebel duidt op lage kwaliteit.
• Vraag naar de herkomst: Anxi, Wǔyíshān, Fúdǐng zijn de voornaamste gebieden.

12. Wetenswaardigheden:

• ‘Kameleon van de theewereld’: Méi zhàn is een van de weinige cultivars waarvan men elke theetype kan maken: oolong (licht en donker), rood, groen, wit. En in elke rol toont hij zijn kenmerkende ‘pruimen’-handschrift.
• ‘Hij ontneemt andere thee niet het aroma’: In Wǔyíshān is Méi zhàn gewaardeerd als blendcomponent – hij verrijkt de mélange zonder de andere soorten te overstemmen (拼茶不夺他茶香).
• Dertigduizend bomen: De dichter Lín Hènián uit Lútián (late Qing) wijdde de volgende regels aan Méi zhàn: ‘种梅三万株，终老吾何悔’ – ‘Ik plant dertigduizend pruimenbomen – en word oud zonder spijt’.
• Slachtoffer van de Tiěguānyīn-hausse: In de jaren 1990–2000 leidde massale vervanging van Méi zhàn door Tiěguānyīn tot het verdwijnen van de meeste oude aanplant in Anxi. De overgebleven oude bomen (50–100+ jaar) vormen een uiterst waardevolle bron.
• Hoogwaardige grondstof voor Bái lín gōngfu: Historisch gezien werden de beste partijen Bái lín gōngfu van Méi zhàn gemaakt – dit onderstreept zijn uitstekende ‘rode’ kwaliteiten.

13. Vergelijking met andere rode theeën:

• Jīn jǔn méi (金骏眉): Zuivere knopthee, van Càichá Tōngmù. Zoeter, honingachtig, ‘luchtig’. Méi zhàn hóngchá is voller, met een helder orchidee-pruimen-aroma en meer ‘lichaam’.
• Zhèngshān xiǎozhǒng (正山小种): ‘Stamvader’ – met longan-noot en (in gerookte versies) rook. Méi zhàn hóngchá is rookvrij en heeft een totaal ander aromaprofiel (orchidee, pruim).
• Qímén hóngchá (祁门红茶): ‘Qímén-aroma’ – subtiel, ‘introvert’, roos-honing. Méi zhàn is uitbundiger, ‘luidruchtiger’, met een doordringende orchideeën-noot.
• Méi zhàn oolong (梅占乌龙): Dezelfde cultivar, maar verwerkt als oolong. Oolong is ‘groener’, bloemiger, met een uitgesproken huígān. Rode thee is voller, rijker, met karamel-chocolade-diepte.

Ter afsluiting:

Méi zhàn hóngchá is een thee met karakter: levendig, zelfverzekerd, gul. Het orchidee-pruimen-aroma, afkomstig van de legendarische cultivar van de Yínpíngshān, verschuilt zich niet en fluistert niet – het klinkt met volle stem vanaf het eerste zetsel. Dit is een thee voor wie in rode thee niet alleen zachtheid, maar ook kracht waardeert; niet alleen zoetheid, maar ook diepte.

‘Ik plant dertigduizend pruimenbomen – en word oud zonder spijt’ – deze regels van een 19e-eeuwse Anxi-dichter klinken vandaag als een profetie: Méi zhàn, die de Tiěguānyīn-hausse overleefde en bijna verdween, keert terug – en vooral in rode thee, waar zijn stem luider en overtuigender klinkt dan ooit tevoren.